Inspiration

English intro here

Back to Inspiration

Medisch Leiderschap is méér dan leiding geven.

“Medisch leiderschap is méér dan leidinggeven”

Persoonlijk leiderschap, medisch leiderschap, positionering … er wordt veel over gezegd en geschreven, maar wat is het nu eigenlijk, waarom is het belangrijk en hoe geef je het handen en voeten? “Medisch leiderschap wordt vaak alleen met besturen en managen geassocieerd, maar dat is echt een misvatting”, aldus trainer, coach en ex-huisarts Angelique van Dam. 

Medisch leiderschap is trending: je hoeft maar een medisch vakblad open te slaan, of een zorgcongres te bezoeken of het gaat over het belang om je ook buiten je vakgebied te ontwikkelen of profileren. Maar wat medisch leiderschap nu precies is en hoe het zich verhoudt tot persoonlijk leiderschap – een ander fenomeen dat volop in de belangstelling staat – is niet eenduidig. Volgens Angelique van Dam, die na een aantal jaren als huisarts te hebben gewerkt nu als coach is verbonden aan AVD Coaching en Lemniscaap, heeft dat alles te maken met het feit dat medisch leiderschap een kokerbegrip is. “Het wordt te pas en te onpas gebruikt. Door het woord ‘leiderschap’ verwarren veel artsen en zorgprofessionals het met managen, waardoor ze denken: dat is niets voor mij. Ontzettend jammer.”

Richard Schol, kinderarts in het Albert Schweitzer ziekenhuis en bestuurslid van het Platform Medisch Leiderschap, beaamt dat. “Niet iedere arts wil leidinggeven of een bestuursfunctie bekleden en dat hoeft ook helemaal niet. Leiderschap gaat niet over wie de baas is, maar over hoe jij als arts effectief bent en kunt bijdragen aan een betere zorg.”

Buiten de muren van de spreekkamer

Dat medisch leiderschap zoveel aandacht krijgt, heeft volgens Schol alles te maken met het veranderende zorglandschap waarin artsen zich begeven. “De tijd dat je als arts alleen in je spreekkamer zat en je nooit buiten die muren hoefde te begeven, is voorbij. De zorg is transparanter geworden en de maatschappij vraagt dat ook van artsen. We hebben te maken met mondige patiënten, met second opinions, met zorgverzekeraars, met een raad van bestuur die een bepaalde koers heeft ingezet, met beeldvorming in de media. Dat alles vereist dat je als arts niet alleen goed in de medische inhoud bent maar ook in andere competenties, zodat je zelf aan het roer blijft staan.”

Van Dam vindt dat precies die ontwikkeling het belang van medisch leiderschap onderstreept. “Er is de afgelopen jaren sterk gestuurd op efficiency en kostenbeheersing. Dat is zeker belangrijk, maar financiële drijfveren voeren nu soms de boventoon. Ik vind het belangrijk dat artsen, maar ook andere zorgprofessionals, daartegen opstaan en waken voor een kwalitatief goede zorg. Je moet zorgen dat er niet over je wordt beslist, maar dat dat in samenspraak met jou gebeurt. Medisch leiderschap komt er in mijn ogen op neer dat je als zorgprofessional met jouw specifieke expertise je verantwoordelijkheid neemt voor jouw wereld.”

Drie domeinen

Het Platform Medisch Leiderschap heeft wetenschappelijk onderzoek gedaan naar medisch leiderschap en vat het samen in drie domeinen. Schol: “Medisch leiderschap begint met persoonlijk leiderschap: hoe functioneer je, hoe zie je jezelf als dokter, hoe ga je om met feedback en doe je aan zelfreflectie? Persoonlijk leiderschap is dus een onderdeel van medisch leiderschap en wordt op dit moment vooral gehyped omdat het zo tastbaar is: inzicht hebben in je kernkwaliteiten en in je verbeterpunten is namelijk voor iedereen nuttig. Als je spreekuur voor je gevoel altijd uitloopt of ongeorganiseerd verloopt, kan je wijzen naar een ander, maar je kunt ook denken: het is míjn spreekuur, dus wat ga ík doen om dat te veranderen?”

In het tweede domein draait het om de arts in relatie tot een ander: hoe functioneer je in een team en hoe zorg je ervoor dat met een goed idee ook werkelijk iets wordt gedaan? “Dit tweede domein wordt vaak geassocieerd met leidinggeven en besturen, maar dat hoeft niet: ook als je geen afdeling leidt, is het nuttig om te weten hoe je invloed kunt uitoefenen of effectief samenwerkt”, meent Schol.

Het derde domein beslaat de maatschappelijke rol van de dokter. “Hoe kan je met je medische bagage bijdragen aan een betere samenleving? Denk bijvoorbeeld aan de vuurwerkcampagne van oogartsen of aan huisartsen die naar een school gaan om iets te vertellen over het belang van gezonde voeding.”

Schol benadrukt dat artsen niet in alle drie domeinen hoeven uit te blinken. “De een heeft een bestuurlijke ambitie en wil graag leidinggeven, terwijl een ander zich beter voelt bij een maatschappelijke rol.”

Vanuit je kracht

Van Dam is samen met Moniek Boer trainer van de Leergang Medisch Leiderschap van de LHV Academie, die niet alleen is bedoeld voor huisartsen, maar voor alle artsen – juist om onderling begrip te versterken. Ook in deze leergang gaat het om te beginnen om persoonlijk leiderschap, vervolgens om de vraag hoe je je met anderen kunt verbinden en daarna over hoe jij in je organisatie wilt werken en wat je concreet wilt aanpakken. “Mijn ervaring is dat artsen behoefte hebben aan heldere handvatten. Veel artsen hebben voor dit vak gekozen vanuit een roeping en zijn sterk gericht op het welzijn van de patiënt. Ze zijn vaak niet gewend om naar zichzelf te kijken. Als ze zich voor de leergang aanmelden, is dat omdat ze verschil willen maken of gehoord willen worden en/of omdat ze hun werk met meer plezier en voldoening willen blijven doen.”

De leergang beslaat zes dagen (in november start een nieuwe leergang, zie ook www.lhv.nl/lhv-academie), uitgesmeerd over een periode van drie maanden, waarin ook individuele coaching plaatsvindt. “Veel artsen lopen tegen dingen aan en klagen daarover, maar weten niet hoe ze het kunnen veranderen. Ze zijn zich vaak onvoldoende bewust van hun eigen sterkten, omdat er weinig ruimte lijkt om aan zelfreflectie te doen. Het is indrukwekkend om het verschil te zien, wanneer iemand wel vanuit zijn of haar kracht leert handelen. Zo hadden we een keer een deelnemer die zich niet serieus genomen voelde door zijn raad van bestuur en met hen het gesprek aanging vanuit het idee ‘ze moeten altijd ons hebben’. Daardoor werd ieder gesprek een teleurstelling. Ik ben eerst met hem gaan kijken wat zijn kernkwaliteiten zijn en met welke handvatten hij het gesprek op een gelijkwaardige manier kon aangaan, om met de raad van bestuur een gezamenlijk belang te creëren. Dat was voor hem een eyeopener, want ineens kreeg hij wél dingen voor elkaar.”

Faciliteren 

Medisch leiderschap is geen exacte wetenschap: wat het beste werkt, is iets wat je zelf moet uitvinden, benadrukt Schol. “Bij het Platform Medisch Leiderschap zeggen we niet: zo moet het je doen. Onze rol is om te faciliteren, om mensen bewust te maken, zodat ze er zelf mee aan de slag kunnen. Dat is het doel van de masterclasses die we organiseren. Het leuke van die masterclasses vind ik dat artsen uit alle disciplines eraan meedoen, zodat je ook van elkaar leert; niet onbelangrijk, want we hebben nog wel wat te ‘ontschotten’ in de geneeskunde. Een medisch specialist zal niet zo snel te rade gaan bij een sociaal geneeskundige. Als je eenmaal voor een bloedgroep hebt gekozen, dan blijf je daarin, terwijl het echt loont om over je eigen muur heen te kijken.”

Zowel Van Dam als Schol juicht het toe dat de ‘soft skills’ steeds meer aandacht krijgen tijdens de opleiding. “Ik ga nu even generaliseren, maar veel artsen hebben niet geleerd om voor zichzelf te zorgen en dat is eigenlijk gek”, vindt Van Dam. “In ons dagelijkse werk als dokter zorgen we heel goed voor onze patiënten en vinden we preventie belangrijk, maar we weten niet hoe we dat voor onszelf moeten doen. Ik juich het toe dat hier in de opleiding steeds meer aandacht voor komt. Je werk en je leven worden een stuk leuker als je weet wie je bent en wat jou drijft, zodat je daar in je werk ook voor kunt gaan staan. Op die manier draag je bij aan een gezondheidszorg die beter is voor patiënt én dokter.”

“De behoefte aan zeggenschap was groot”

Leiderschap heeft volgens Mireille van Bree, programmaleider ‘Gezondheidscentrum van de toekomst’ in Almere, alles te maken met zeggenschap en breder denken dan je eigen spreekkamer. Maar hoe zorg je dat je invloed hebt op wat er gebeurt bij de organisatie waar je werkt? Van Bree gaf dat een aantal jaren samen met haar collega’s op een slimme manier handen en voeten. “Ik werkte destijds nog als huisarts bij de Zorggroep Almere, een zorgaanbieder met twintig gezondheidscentra, acht woonzorgcentra en een centrum voor geriatrische revalidatie. Omdat er in totaal meer dan 100 huisartsen werken, startten we een aantal jaren geleden een tweejaarlijkse borrel, om ervaringen te delen: loop jij hier ook tegenaan, hoe ga jij hiermee om? We merkten dat het gebrek aan zeggenschap een gemeenschappelijke ergernis was. Zonder ruggespraak werden er besluiten genomen die veel impact hadden op ons dagelijkse werk. We wilden niet alleen ‘dwarsliggen’, dus besloten op een constructieve manier te kijken hoe we bij dat soort beslissingen konden worden betrokken.”

Van Bree inventariseerde bij de LAD welke mogelijkheden zij en haar collega’s hadden en richtte een vereniging op: de Huisartsengroep Almere. “Op die manier wilden we formeel met de raad van bestuur om de tafel.” Het inrichten van de vereniging viel haar alleszins mee. “We inventariseerden wie er lid wilde worden, maakten statuten, wonnen advies in bij de notaris, inventariseerden welk bedrag we aan contributie nodig hadden en brainstormden wat nou onze gezamenlijke deler was. Dat leidde tot een duidelijke missie: wij willen meer dialoog, transparantie en zeggenschap.”

De vereniging had binnen een maand 86 leden; inmiddels zijn dat er 105. “Dat geeft wel aan hoe groot de behoefte was om gehoord te worden. De eerste keer dat we met de raad van bestuur spraken, vond ik best spannend: we deden dit toch deels uit onvrede, en hen overviel deze stap natuurlijk ook. Maar na een keer of twee merkten we al dat het gesprek steeds soepeler ging. Ik vond het ontzettend leerzaam om me in hun positie te verplaatsen en goed na te denken hoe we elkaar konden vinden. Ik denk dat we er beiden vruchten van hebben geplukt.”

Nu Van Bree in een andere functie zit, is ze geen voorzitter meer, maar de vereniging bestaat nog steeds. “We worden als huisartsen nu gehoord, betrokken en serieus genomen. Ik ben ervan overtuigd dat de patiëntenzorg die we leveren daarbij gebaat is. Een win-winsituatie dus.”Medisch Leide

Testimonials

"I now have more insight into who I am, what I do and about my impact. Angelique has supported me in connecting things and she comes to the core very quick."

Allard M.

"I have been able to let go of my original scepsis about 'leadership'. Angelique had made me practice with my 'framework conditions' in service of my now transparant, good-functioning leadership"

Jan Jaap K

"Angelique helped me to regain confidence in myself and thereby confidence in the future. Already after 1 session she had me back on my feet, as I could experience my own power again. From there we could start to build."

Anja S.

"Angelique has the ability to hear the deeper layer underneath of what I am saying and gets to the core fast. She has helped me dissect the values and meanings that are at the basis of my decisions. "

Phyllis G.

"Angelique brings an intense yet light energy that is full of acceptance and possibility, not leaving things to luck but ensuring everything is tied and ready for whatever my next step is"

Marisa V.

"Angelique moves along with the flow, focuses on underlying psychological patterns and does not only teach you some 'tricks'. She supports you to get deeper insights and has heightened my consciousness about how to use my own (healthy) strengths. Her true enthusiasm and acknowledgements have supported me in believing in myself more."

C. Vos

"I have experienced Angeliques' coaching as supportive, inspiring, steering and engaging. Especially to make certain aspects expressed in different ways (with my body, with drawings, with metaphores, etc) has helped me a lot in creating structure in my chaotic situation. "

anoniem